Bước sang năm 2026, thị trường năng lượng tái tạo tại Việt Nam đang vận hành một cách ổn định, minh bạch và có định hướng rõ ràng nhờ vào các hành lang pháp lý vững chắc từ Chính phủ. Trong số các văn bản quy phạm pháp luật ban hành, Nghị định 135/2024/NĐ-CP được xem là một bước ngoặt lịch sử, mở ra kỷ nguyên mới cho điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất và tự tiêu thụ. Việc ban hành cơ chế này không chỉ giải tỏa “cơn khát” pháp lý cho hàng ngàn doanh nghiệp, hộ gia đình mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu dịch chuyển năng lượng quốc gia, hướng tới Net Zero vào năm 2050.
Để giúp bạn hiểu rõ các quyền lợi, nghĩa vụ và quy trình thực thi theo khung quy định mới, bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện những điểm cốt lõi nhất của văn bản pháp lý quan trọng này.
1. Phạm Vi Điều Tiết Và Đối Tượng Áp Dụng Của Nghị Định 135/2024/NĐ-CP
Văn bản pháp lý Nghị định 135/2024/NĐ-CP quy định rõ ràng về cơ chế, chính sách khuyến khích đối với các hệ thống điện mặt trời được lắp đặt trên mái nhà của các công trình xây dựng (bao gồm nhà ở riêng lẻ, cơ quan công sở, nhà xưởng sản xuất, bệnh viện, trường học) tại Việt Nam theo hình thức tự sản xuất và tự tiêu thụ tại chỗ.
Theo đó, quy định chia đối tượng áp dụng thành hai nhóm phương thức vận hành chính:
-
Hệ thống điện mặt trời mái nhà có đấu nối với hệ thống điện quốc gia: Đây là mô hình được đa số chủ đầu tư lựa chọn để tận dụng lưới điện làm nguồn dự phòng ổn định. Nhóm này chịu sự quản lý công suất nghiêm ngặt từ EVN để đảm bảo an toàn vận hành.
-
Hệ thống điện mặt trời mái nhà không đấu nối với hệ thống điện quốc gia (Hệ độc lập): Nhóm này được vận hành cô lập hoàn toàn, không đẩy bất kỳ dòng điện nào ra lưới quốc gia, do đó được nới lỏng nhiều thủ tục hành chính hơn.
Việc định hình rõ hai nhóm đối tượng này tại Nghị định 135/2024/NĐ-CP đã giúp các cơ quan quản lý địa phương dễ dàng phân cấp và phê duyệt hồ sơ cho người dân.
2. Những Chính Sách Khuyến Khích Cốt Lõi Được Quy Định
Điểm thu hút lớn nhất của Nghị định 135/2024/NĐ-CP chính là danh mục các ưu đãi và quyền lợi mang tính đột phá mà Chính phủ dành riêng cho các chủ đầu tư tiên phong tham gia lắp đặt năng lượng xanh:
-
Quy định miễn trừ giấy phép hoạt động điện lực: Các hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ có công suất lắp đặt dưới 1.000 kW (1 MW) hoàn toàn được miễn trừ giấy phép hoạt động điện lực. Quy định này tại Nghị định 135/2024/NĐ-CP giúp cắt giảm tối đa thời gian và chi phí bôi trơn thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.
-
Ưu đãi về chính sách thuế và đất đai: Các công trình áp dụng mô hình năng lượng này được hưởng các ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu thiết bị vật tư công nghệ và không phải thực hiện điều chỉnh, bổ sung quy hoạch đất đai hay công năng công trình xây dựng.
-
Đơn giản hóa thủ tục công trình xây dựng: Đối với các hộ gia đình lắp đặt trên mái nhà ở riêng lẻ, các quy trình về thẩm định kết cấu xây dựng hay quy hoạch xây dựng được lược bỏ tối đa, tạo điều kiện triển khai nhanh chóng.
3. Quy Định Về Công Suất Và Cơ Chế Phát Điện Dư Theo Nghị Định 135/2024/NĐ-CP
Cơ chế xử lý lượng điện dư thừa là nội dung nhận được nhiều sự quan tâm nhất trong văn bản Nghị định 135/2024/NĐ-CP. Để cân bằng bài toán an toàn lưới điện và lợi ích kinh tế của chủ đầu tư, quy định đã vạch rõ các ranh giới công suất cụ thể:
Giá thanh toán cho sản lượng điện dư (đối với phân khúc được phép phát ngược) được Nghị định 135/2024/NĐ-CP quy định rõ: EVN sẽ mua lại với mức giá bằng giá điện năng thị trường bình quân của năm trước liền kề, đảm bảo tính công bằng và khuyến khích doanh nghiệp trang bị thêm hệ thống pin lưu trữ Lithium để tự dùng thay vì đẩy lên lưới.
4. Các Bước Thủ Tục Đăng Ký Chuẩn Theo Nghị Định 135/2024/NĐ-CP
Để đưa một công trình điện mặt trời vào vận hành hợp pháp, chủ đầu tư cần tuân thủ quy trình hồ sơ khép kín được quy định chi tiết tại Nghị định 135/2024/NĐ-CP gồm các bước sau:
-
Bước 1: Chuẩn bị và nộp hồ sơ thông báo
Chủ đầu tư điền đầy đủ thông tin theo mẫu đơn thông báo phát triển điện mặt trời mái nhà ban hành kèm theo Nghị định 135/2024/NĐ-CP. Hồ sơ đính kèm bao gồm bản vẽ sơ đồ nguyên lý đấu nối, thông số datasheet của pin và biến tần Inverter. Hồ sơ được nộp trực tuyến qua cổng dịch vụ công của Sở Công Thương hoặc Tổng công ty Điện lực khu vực.
-
Bước 2: Thẩm định và kiểm tra kỹ thuật an toàn
Cơ quan điện lực local sẽ tiếp nhận hồ sơ, tiến hành khảo sát thực địa để kiểm tra dòng định mức của công tơ hiện hữu. Nếu công trình thuộc diện quy mô công nghiệp, chủ doanh nghiệp phải bổ sung thêm hồ sơ chứng nhận thẩm duyệt an toàn về phòng cháy và chữa cháy (PCCC) để đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt của Nghị định 135/2024/NĐ-CP.
-
Bước 3: Thỏa thuận đấu nối và nghiệm thu
Sau khi hồ sơ đạt yêu cầu, EVN và chủ đầu tư ký kết thỏa thuận đấu nối bám tải. Kỹ sư điện lực phối hợp kiểm tra hoạt động của thiết bị chống phát ngược Zero-Export, tiến hành chốt chỉ số công tơ hai chiều và chính thức cấp văn bản chấp thuận cho hệ thống vận hành thương mại.
Việc nắm rõ trình tự này trong Nghị định 135/2024/NĐ-CP giúp các chủ đầu tư chủ động tiến độ thi công, tránh tình trạng lắp đặt xong thiết bị nhưng không được phép đóng điện vận hành do thiếu hồ sơ pháp lý.
5. Trách Nhiệm Giám Sát Hậu Kiểm Của Cơ Quan Quản Lý Nhà Nước
Một điểm mới đáng chú ý là Nghị định 135/2024/NĐ-CP tăng cường vai trò hậu kiểm của các cơ quan quản lý liên ngành thay vì giao phó hoàn toàn cho ngành điện lực.
Sở Công Thương các tỉnh thành có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với EVN địa phương tổ chức các đợt kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất đối với các công trình năng lượng áp mái. Nếu phát hiện chủ đầu tư vi phạm các điều khoản của Nghị định 135/2024/NĐ-CP – ví dụ như tự ý nâng công suất tấm pin mà không khai báo, hoặc cố tình phá khóa thiết bị bám tải để đẩy điện lậu lên lưới – hệ thống sẽ bị cưỡng chế ngắt kết nối ngay lập tức và xử phạt hành chính nghiêm khắc theo quy định của pháp luật.
6. Kết Luận
Tóm lại, Nghị định 135/2024/NĐ-CP chính là kim chỉ nam, mang lại sự minh bạch và tạo động lực cực kỳ lớn cho thị trường năng lượng tái tạo phát triển bền vững trong năm 2026. Việc hiểu rõ và tuân thủ tuyệt đối các quy định của Nghị định 135/2024/NĐ-CP là điều kiện tiên quyết giúp gia đình và doanh nghiệp của bạn yên tâm khai thác nguồn năng lượng xanh vô tận từ ánh mặt trời, tối ưu hóa bài toán kinh tế dòng tiền và đóng góp thiết thực vào mục tiêu bảo vệ môi trường chung.
